gastenboekrkaartr

Stuur een Emailtje bij vragenzoek op de websiteTerug naar het beginvolgende

De Apache

taalgflokatiegfpopulatiegfbandsgfcultuurgfgeschiedenisgfreservatengflinksgf

Hoewel ik al aardig op weg was met het beschrijven van de Apache als stam, hun cultuur en geschiedenis, kwam ik er gedurende het proces achter dat de complexiteit van deze stam of groep groter was, dan ik dacht. De apache als groep bestaat uit een groot aantal sub- divisies en sub- bands met verschillende naam en een groot aantal verschillende locaties, die een groot gebied beslaan dat loopt van het Zuiden van de Grote Vlakten tot in het uiterste zuiden van de VS. en het noorden van Mexico. Alleen al bij het onderzoeken en bestuderen van de verschillende naam kwam ik zoveel tegenstellingen tegen dat ik toch maar besloten heb de structuur van het hoofdstuk over deze stam te veranderen en op te splitsen. Mocht u tegenstellingen in de tekst komen dan is dat goed mogelijk, daar de meningen over de geschiedenis, naam en locatie over deze stam uiteenlopen. Toch zal ik zoveel mogelijk de consistentie van het verhaal over de stam proberen te bewaken. 

Taal

Taaltechnisch behoren de Apache tot de Athapaskan- taalfamilie, die volgens velen zijn oorsprong heeft in het verre noorden, waar nog steeds veel stammen leven die tot deze taalfamilie behoren. Echter wanneer je de creatie legenden van de Navaho beluisterd, dan lijkt het er op dat deze zuidelijke tak van de Atapaskan Taalfamilie, de Navaho en Apache, al sinds de tijd van de ontdekking van Amerika in dezelfde regio verblijft.  Aangezien de overleveringen van de stammen overgaan van vader op zoon is het wel onlogisch dat er geen spoor meer te vinden zou zijn van de tijd dat de stammen in het noorden zouden hebben geleefd.
Echter wanneer men naar de taalovereenkomsten van de Navaho en Apache kijkt kan men niet anders dan concluderen dat zij ooit tot de zelfde moederstam moeten hebben behoord. Vergelijkt men de basisprincipes van de mythologieën van beide stammen met elkaar, dan zie je ook dat er veel overeenkomsten zijn. Zo zijn van beide stammen de oorlogsgoden: Nayé~Nezgani en Tobadzischi~ni. Deze wonderen verrichtende tweeling zijn in beide gevallen de zoons van een vrouw en respectievelijk de Zon en het Water. Kort gezegd is er dus een “conflict”, enerzijds is het onlogisch dat de geschiedenis van de stammen niet spreekt over een verblijf in het noorden, zijn er veel overeenkomsten in taal en mythologie tussen de Navaho en Apache en anderzijds leven er veel stammen van de Athapascan taalfamilie in het noorden. Het is dan ook niet geheel uit te sluiten de splitsing van de taalfamilie in een ver verleden moet hebben plaatsgehad of dat er bij de splitsing stammen naar het noorden zijn getrokken onder de druk van… iets?
Hoewel er veel overeenkomsten zijn tussen de Navaho en de Apache is een creatiemythe wel heel verschillend( wat eigenlijk weer vreemd is). De Apache spreken in hun scheppingsverhaal over mensen in hun huidige vorm, terwijl de Navaho het hebben over een evolutie van lagere dieren en geest- mensen die op wonderlijke wijze het menselijk leven creëren.
Het prachtige scheppingsverhaal van de Apache is compleet; het reflecteert geen primitieve cultuur, maar eerder een cultuur die zich door de tijd heeft ontwikkeld. De mythologie en ceremonieën van de Navaho spreiden, zeker tekenen van een ontstaan in een ver verleden,  ten toon.boven begin

 

Lokatie

Voor de begin jaren van de 17de eeuw, spreken de Spanjaarden in hun kronieken in zijn geheel niet over de aanwezigheid van de Apache in Arizona en New Mexico, maar vanaf die tijd zijn er vele verslagen van de agressiviteit van de Apache. Pater Francisco Garces, die in 1775-76 vanuit zijn missiepost, San Xavier del Bac in Arizona, naar San Gabriel in California reisde,om de Hopi te bezoeken, wist genoeg van de Apache om er zorg voor te dragen dat hij hun gebieden vermeed. Dit wist hij doordat hij veel contact had met zijn volgelingen onder de Pima en Papago, die al sinds jaar en dag vijanden van de Apache waren.
Het is denk ik mede dankzij hun sluwheid, enorme moed en hun langdurige verzet tegen de missionarissen en de overheden waaronder zij hebben geleefd, dat de naam van de Apachestam wereldwijd bekend is geworden. Geronimo is een kreet die synoniem is aan het woord verzet en deze Chief is dan ook het symbool van het verzet van de Noord- Amerikaanse Indianen tegen de westerse overheersing. Het is dan ook niet vreemd dat het juist deze Geronimo was, een apache dus, die de laatste Chief was die zich overgaf een de regering van de VS. Het gebied waarin de Apache leefden was lange tijd niet toegankelijk, mede door de aanwezigheid van de stammen en hun voortdurende verzet tegen blanke indringing van het gebied. Het is dan ook niet vreemd dat we eigenlijk maar zo weinig weten van de Apache, zeker als je dit vergelijkt met onze kennis over de geschiedenis van de stammen uit het noordoosten van de VS. het weinige wat we weten over de cultuur van de Apache was afkomstig van de schaarse rapporten die de officieren van het Amerikaanse leger meebrachten.
Sinds bekend is leefden de Apache bands dus in de gebergten en op de vlakten van Zuid Arizona en New Mexico, in Noord Sonora en Chihuahua en in het westen van Texas. Dit gebied is zo groot als de staten New York, Pennsilvenia, New Jersey, Connecticut, Massachusetts, Vermont, Maine, Ohio, Noord Carolina, Zuid Carolina en west Virginia bij elkaar. Zij stonden altijd bekend als de “wilde” Indianen en inderdaad, hun constante oorlog met alle stammen in hun omgeving en hun voortdurende verzet tegen de overheden, hebben ertoe bijgedragen dat zij die naam terecht hebben gekregen.  Het is dan ook niet vreemd dat al die stammen uit de omgeving van de Apache, met uitzondering van hun taalgenoten de Navaho, met angst en beven de komst van de Apache tegemoet zagen.  In reactie op de constante rooftochten van de Apache in het noorden van Sonora en Chihuahua, onder de bezielende leiding van Chief San José, loofden beide staten  in 1837 een beloning uit voor iedere scalp die men bij de overheid inleverde. Je kunt je voorstellen wat voor een gruwelijke taferelen dit ging opleveren , vooral omdat je aan de scalp niet kon zien OF deze van een vreedzame indiaan, apache of niet, was of van een vrouw of zelfs kind. Niets, maar dan ook niets droeg er meer toe bij, dan dit idee van scalperen, dat het de woede van de vele stammen in de VS. en Mexico opriep en er zijn dan ook vele blanken de met hun leven hebben betaald, voor iedere Apache scalp die men nam. Wat de Mexicaanse regering ook deed, de oorlog in het gebied was niet te stoppen en met het “Guadalupe Hidalgo” verdrag van 1848, werd het Apache probleem, ook een probleem van de VS.boven begin

 

Namen

Apache (waarschijnlijk van het woord Apachu ”vijand” het Zuni woord voor de Navaho, die door de Spanjaarden ook wel de “Apaches de Nabaju” genoemd werden)
De Apache noemen zichzelf de N’de, Dine, Tinde of Inde, “Mensen”.
Ook wel genoemd:
Ahadje, Havasupai naam voor tenminste de  Tonto en White Mountain ;ApacheAi-a'-ta, Panamint naam; Atokuwe, Kiowa naam; Awatch of Awatche, Ute naam; Chah'-shm, Santo Domingo Keres naam; Chishye, Laguna naam; Ha-ma-kaba-mitc kwa-dig, Mohave naam, betekend "far-away
 Mohave." ; H'iwana, Taos naam; Igihua'-a, Havasupai naam;Inde or N'de, eigen naam;arosoma, Pima naam (from Kino); Mountain Comanche, door Yoakum (1855-56); Muxtsuhintan, Cheyenne naam;      Oop, Papago naam; Op, or Awp, Pima naam; Poanln, Sandia and Isleta naam (Hodge, 1895);P'onin, Isleta naam (Gatschet, MS., B. A. E.); Shis-Inday, own naam betekend"mannen uit de bossen," omdat hun winterkampen altijd in de bossen lagen;Ta-ashi, Comanche naam, betekend "turned up," en verwijst naar hun moccasins; Tagui, oude Kiowa naam;Tagukeresh, Pecos naam; Tashin, Comanche naam (Mooney, 1898); Taxkahe, Arapaho naam; Thah-a-i-nin', Arapaho naam, betekend "mensen die op instrumenten van botten spelen,"; Tinna'-ash, Wichita naam; Tshishe, Laguna naam; Utce-ci-nyu-muh of Utsaamu, of Yotche-eme, Hopi naam; Xa-he'-ta-no', Cheyenne naam betekend "zij die hun haar naar achteren binden."boven begin

 

(Sub)bands

De Apache bands en clans vormen de belangrijkste familieband binnen de Apache cultuur. Het concept van “Stam” is zeer zwak binnen deze cultuur en eigenlijk duid het alleen op een overeenkomst in taal en cultuur. Er is geen leiderschap over de Apache als gehele stam en feitelijk erkennen niet alle Apache het bestaan van alle stammen binnen hun cultuur. De zeven Apache stammen vormden geen politieke eenheid en waren vaak vijanden van elkaar. Deze apache stammen zijn weer verdeeld in vele substammen, bands en deze weer in Clans en groepen die je terug vind in verschillende bands.

Lokale groepen die een confederatie vormen noemen we een band. Deze bands vormden territoriale eenheden en vormden geen politieke groepen en hadden verschillende namen en leiders. De locale groepen bestaande uit verschillende eenheden van uitgebreide families woonden in een bepaald gebied. De Mescalero en Chiricahua bestonden uit meer dan 30 uitgebreide familiegroepen. Onder de Westelijke Apache bestonden de locale groepen uit twee tot zes grote, uitgebreide familie- eenheden, bestaande uit drie tot acht nucleaire families ( een gezin bestaande uit een vader en moeder en hun kinderen, kleinkinderen etc.)soms bestaande uit 200 leden. De Mescalero hadden geen bands.boven begin

 

aravaipa apachechiracahua apachecoyotero apachefraones apachejicarilla apache

kiowa apachelipan apachemescalero apachepinalenos apache

 

Er zijn twee verschillende clansystemen; de Chiricahua en de Jicarilla. Apache clans zijn niet Totemisch (vernoemd naar een dier) en zij krijgen hun namen meestal door natuurlijke fenomenen en lokaliteiten. Clans van verschillende stammen erkennen hun verwantschap. Clans kunnen nauw verwant, verwant en ververwant zijn. De leden van nauw verwante en verwante clans mogen niet met elkaar trouwen.
De term Apaches, zoals in het algemeen gebruikt, omvat 6 of 7 grote traditioneel Apache sprekende groepen: Chricahua, Jicarilla, Lipan, Mescalero, Plains Apache en Western Apache, de zevende Apache- sprekende groep, de Navaho, worden nu beschouwd als aparte stam. Zoals ik al in mijn inleiding heb benoemd is het moeilijk om de relaties tussen de verschillende apache- taaldivisies , apache stammen, bands en Clans(soms ook Moities genoemd) helder te houden. Dit wordt nog eens bemoeilijkt omdat de verschillende antropologen het niet eens zijn hoe deze civilisaties te classificeren. Daarnaast staan er in de verschillende verslagen in verschillende talen vaak spelfouten en variaties op spellingen.
De Volgende verdeling is naar mijn mening echter een redelijke:

Chiricahua Apache

Apache Stam

Apache Band

Apache Clans

Chiricahua , één van de 7 belangrijkste Apache divisies uit zuidoost Arizona. Bekend onder de namen: Chíshí of Tchishi in Navajo, betekende "Chiricahua" en "Southern Apache in het algemeen," respectievelijk. Chíshín in Jicarilla. Chishi´i´hi´i´in Lipan, ofwel "Bos Lipan."

Mogollon Apaches worden door Schroeder beschouwd als een aparte pre-Res. Chiricahua band terwijl Opler de Mogollon beschouwd als een deel van zijn Oostelijke Chiricahua band in New Mexico.

Mimbres

Mimbreños is een oudere naam die refereert aan een deel van Opler's Eastern Chiricahua band en aan Albert Schroeder's Mimbres en Warm Springs Chiricahua bands (Opler gaat uit van drie Chircahua bands, terwijl Schroeder er vijf noemt) in zuidwest New Mexico. De Warm Springs groep werd Chi-hen-ne in Apache genoemd, betekende "rood geverfde mensen," , volgens Geronimo, werden zij Ojo Caliente in het Spaans genoemd, of Hot Springs Apache in het Engels

Het gebied van de Oostelijke Chiricahua lag grofweg in zuidwestelijk New Mexico ten westen van de Rio Grande.

De Centrale Chiricahua band bewoonde zuidoost Arizona, het extreme zuidwesten van New Mexico en een klein deel van Mexico. Deze groep stond ook bekend als de Cochise Apaches, vernoemd naar hun beroemde leider, ofwel Cho-kon-en in de Apache taal.

De Zuidelijke Chiricahua band trokken rond in Mexico en in een klein deel van zuidwest New Mexico. Geronimo was hun bekendste leider. Deze band werd Be-don-ko-he in hun taal genoemd.

Warm Springs Apache leefden in het gebied van het bovenbereik van de Gila Rivier, in New Mexico. (zie ook Gilians en Mimbreños)

Deze groepen van clans behoren tot het Chiricahua clan systeem.

Chokonni (Juniper Clan)

Chic clan

     
Jicarilla Apache

Apache Tribe

Apache Band

Apache Clans

Jicarilla beteknd “kleine mand” in het Spaans . Ook bekend als Tinde in hun eigen taal, Be'-xai, of Pex'-ge in Navajo, Kinya-inde of Tashi'ne in Mescalero, Keop-tagui, betekende "Mountains Apache" in de Kiowa taal, Pi'-ke-e-wai-i-ne in het Picuris, and Tu-sa-be' in het Tesuque. De Jicarilla Apache zijn één van de 7 grote Apachean groepen leven nu in het huidige noord- New Mexico en zuidelijk Colorado. Ook bekend als de Texas Panhandle.

Deze twee bands worden door sommige ook wel moieties genoemd.

Olleros, betekend "potters," in het westen, (ook bekend als de Hoyero, de "mountain people,")

Llaneros of "plains people," (ook word er soms verwezen naar "sand people"),die rondtrokken ten oosten van de Rio Grande. Deze naam werd historisch gebruikt om te verwijzen naar een aantal verschillende groepen die seizoensgebonden op de bizon jaagden. (Zie ook Carlanas.)

Deze groepen behoren tot het Jicarilla clan systeem. Iedere Jicarilla band had zes clans.

Dachizhozhin: plaats van het huidige Jicarilla Reservaat.

Golkahin: ten zuiden van Taos Pueblo.

Ketsilind: ten zuiden van Taos Pueblo.

Apatsiltlizhihi: Mora.

Saitinde: rond wat nu Espanola is.

     
Lipan Apache

Apache Stam

Apache Band

Apache Clans

Chiricahua , één van de 7 belangrijkste Apache divisies uit zuidoost Arizona. Bekend onder de namen: Chíshí of Tchishi in Navajo, betekende "Chiricahua" en "Southern Apache in het algemeen," respectievelijk. Chíshín in Jicarilla. Chishi´i´hi´i´in Lipan, ofwel "Bos Lipan."

Mogollon Apaches worden door Schroeder beschouwd als een aparte pre-Res. Chiricahua band terwijl Opler de Mogollon beschouwd als een deel van zijn Oostelijke Chiricahua band in New Mexico.

Mimbres

Mimbreños is een oudere naam die refereert aan een deel van Opler's Eastern Chiricahua band en aan Albert Schroeder's Mimbres en Warm Springs Chiricahua bands (Opler gaat uit van drie Chircahua bands, terwijl Schroeder er vijf noemt) in zuidwest New Mexico. De Warm Springs groep werd Chi-hen-ne in Apache genoemd, betekende "rood geverfde mensen," , volgens Geronimo, werden zij Ojo Caliente in het Spaans genoemd, of Hot Springs Apache in het Engels

Het gebied van de Oostelijke Chiricahua lag grofweg in zuidwestelijk New Mexico ten westen van de Rio Grande.

De Centrale Chiricahua band bewoonde zuidoost Arizona, het extreme zuidwesten van New Mexico en een klein deel van Mexico. Deze groep stond ook bekend als de Cochise Apaches, vernoemd naar hun beroemde leider, ofwel Cho-kon-en in de Apache taal.

De Zuidelijke Chiricahua band trokken rond in Mexico en in een klein deel van zuidwest New Mexico. Geronimo was hun bekendste leider. Deze band werd Be-don-ko-he in hun taal genoemd.

Warm Springs Apache leefden in het gebied van het bovenbereik van de Gila Rivier, in New Mexico. (zie ook Gilians en Mimbreños)

Deze groepen van clans behoren tot het Chiricahua clan systeem.

Chokonni (Juniper Clan)

Chic clan

Mescalero Apache

Apache Tribe

Apache Band

Apache Clans

The Mescalero Apache zijn één van de 7 belangrijkste Apachean groepen, zij leefden over het algemeen in het gebied wat nu oost New Mexico en west Texas is.

Faraones (ook Paraonez, Pharaones, Taraones, Taracones, Apaches Faraone) is afgeleid van het Spaanse Faraón betekenend "Pharaoh". Voor 1700, was de naam vaag en zonder specifieke referentie. Tussen 1720-1726, verwees het naar de Apache tussen de Rio Grande in het oosten, the Pecos Rivier in het westen, het gebied rond Santa Fe in het noorden, en de Conchos Rivier in het zuiden. Na1726, verwees Faraones alleen naar de noordelijke en centrale delen van dit gebied. De Faraones maakten waarschijnlijk, in ieder geval gedeeltelijk deel uit van de huidige Mescaleros of zijn met de Mescaleros samen gegaan. na1814, verdwijnt de naam Faraones.

Plains Apache

Apache Tribe

Apache Band

Apache Clans

De Kiowa-Apache, ook bekend als de Plains Apache, Naisha, of Na ishandine, vormen één van de 7 belangriijkste Apachean groepen. Zij leven nu samen met de Kiowa, die een andere stam vormen en een Tanoan taal spreken. Ná'iisha (ook Ná'esha, Na´isha, Na'isha, Na'ishandine, Na-i-shan-dina, Na-ishi, Na-e-ca, Na'isha´, Nadeicha, Nardichia, Nadíisha-déna, Na'dí'i´sha´', Nadí'iishaa, en Naisha zijn andere namen die referen aan de Plains Apache.

Querechos genoemd door Coronado in 1541, waarschijnlijk Plains Apaches, bij tijden misschien Navajo. Andere vroege spanjaarden noemden hen waarschijnlijk de Vaquereo of Llanero.

Western Apache

Apache Tribe

Apache Band

Apache Clans

De Western Apache vormen een van de 7 belangrijkste Apachean groepen

White Mountain Apache vormden de meest oostelijke groep van de Western Apache, volgens Goodwin. Voorheen de Sierra Blanca Apache, een deel van de Coyoteros, vernoemd naar het gebergte waar zij leefden. De naam heeft nu betrekking op alle apache die leven onder toezicht van het Ft Apache Agentschap, AZ, bestaande uit de Arivaipa, Tsiltaden of Chilion, Chiricahua, Coyotero, Mimbrefio, en Mogollon.

Coyotero , een zuidelijke divisie van de pre-Res White Mountain locale groep, kan ook Apaches in het algemeen betekenen, Western Apaches of een band in de hoge plains van zuid Colorado tot aan Kansas.

De San Carlos Apache trokken rond, rondom Tucson, volgens Goodwin.

Cibecue , leefden ten noorden van de Salt Rivier tussen de Tontos en White Mountain groepen volgens Goodwin.

Tontos Apache zijn verder verdeeld in de Northern Tonto enSouthern Tonto groepen volgens Goodwin. Van oorsprong leefden zij in de meest noordelijke en westelijke gebieden van de Western Apache groep volgens Goodwin. Dit is ten noorden van Phoenix, ten noorden van de Verde Rivier. Sommige suggereren dat de Tonto van origine Yavapais waren, die geen werkelijke Apaches waren, maar zich de Western Apache cultuur eigen maakten. Tonto is een van grote dialecten avn de Westen Apache Taal.

Deze groep behoord tot het Chiricahua clan systeem. Er zijn 62 Western Apache clans. Deze stamen af van de drie archaic clans, Op welke basis ze zijn gegroepeerd in phratries. De clan naam is vernoemd naar de plaats van ontstaan
Arivaipa, ook bekend als de Aravaipa. De Arivaipa zijn bekend als de Tsézhiné, betekende "Black Rock" in de Western Apache taal.

De Juniper Clan van de White Mountain Apache uit het San Carlos agentschap en Ft Apache, door henYogoyekayden genoemd, komt ook terug als Chokonni onder de Chiricahna en als Yagoyecayn onder de laatste Coyoteros.

Destchin (Rode verf), is verbonden aan de Chic clan van de Chiricahua en blijkt afgescheiden te zijn van de Satchin (Rode Rots) clan, beide ook vertegenwoordigd onder de Navaho door de Dhestshini (Red Streak).

De Carrizo clan, Klokadakaydn, van het San Carlos agentschap en Ft Apache is de Khugaducayn (Arrow Reed) van de Pinal Coyoteros.

Tutzose , (ook gespeld als "Tutzone") de Water clan van de Pinal Coyoteros, ook aanwezig onder de White Mountain Apache

The White Mountain Apache Walnut clan, genaamd Chiltneyadnaye, komt overeen met de Pinal Coyotero Chisnedinadinave.

Natootzuzn (Point of Mountain), een clan van het San Carlos agentschap komt overseen met de Nagosugn, een Pinal Coyotero clan.

Tizsessinaye (Little Cottonwood Jungle of the former) schijnt verdeeld te zijn in de clans Titsessinaye van dee Pinal Coyotero, van dezelfde afkomst, en de Destchetinaye (Tree in a Spring of Water).

<IKayhatin (ook gespeld als "Kaihatin")is de naam van de Willow clan onder zowel de San Carlos en White Mountain, en de Navajo hebben er één, Kai genoemd.

Tzisequittzillan (Twin Peaks) van de White Mountain Apache, Tziltadin (Mountain Slope) van de Pinal Coyotero, en Navaho Dsilanothilni (Encircled Mountain), en Tsayiskidhni (Sagebrush Hill), hebben volgens Bourke dezelfde origine.

Band of Clan?
Akonye Kaynaguntl
Chilchadilkloge
Gontiel Indelchidnti
Inoschuhochen
Iyaaye
Kiyahani
Mayndeshkish
Natatladiltin
Peiltzun
Tseskadin
Tuakay
Tudisishn
Tushtun
Tutonashkisd
Tzaedelkay
Tzebinaste
Tzecheschinne
Tzetseskadn
Tzintzilchutzikadn
Tzlanapah
Tzolgan
Yachin Tziseketzillan

De Carlanas leefden in wat nu Zuidoost Colorado is. Overblijfselen van deze groep gingen samen met de Lipan bands. Zij warden beschouwd als Oostelijke Apache.
Gileño (ook bekend als Apaches de Gila, Apaches de Xila, Apaches de la Sierra de Gila, Xileños, Gilenas, Gilans, Gilanians, Gila Apache, Gilleños) werd gebruikt om verschillende Apache en niet Apache groepen aan te duiden gedurende verschillende perioden. Gila verwijst naar of Gila Rivier of het Gila Gebergte. Sommige van de Gila Apaches warden later bekend onder de naam Mogollon Apaches, een sub- divisie van de Chiricahua, terwijl anderen zich waarschijnlijk ontwikkelden tot de Chiricahua proper. echter omdat de term zo’n beetje gebruikt werd voor alle groepen ten westen van de Rio Grande(i.e. in zuidoost Arizona en west New Mexico), is de verwijzing vaak onduidelijk. Na 1722, vinden we in de Spaanse documenten duidelijk onderscheid tussen deze groepen, nu verwijzen de Apaches de Gila naar de Western Apaches die langs de Gila Rivier (en dus synoniem aan de Coyoteros). Amerkaanse schrijvers gebruikten de term eerst om te verwijzen naar de Mimbres (een andere subdivisie van de Chiricahua), terwijl ze later de term per vergissing gebruiken voor de Coyoteros, Mogollones, Tontos, Mimbreños, Pinaleños, Chiricahuas, als ook voor de niet Apache, Yavapai (toen ook bekend onder de naam Garroteros of Yabipais Gileños).
Lipiyánes ??? boven begin
Pinaleños ???
Tchikun ???

 

Cultuur

De Apache waren nomadische indianen en praktiseerde akkerbouw in beperkte mate voordat zij zich definitief in reservaten vestigden. Zij leefden voornamelijk van de jacht en van eetbare wortels en vruchten. Hoewel er vis en beren in hun gebied voorkwamen werden deze niet gegeten omdat zij als voedsel taboe waren.

Voordat de Apache de paarden verkregen, was het te voet bejagen van de Bizons een pittige klus. Eén van de manieren, was om de kuddes op hol te laten slaan zodat zij in blinde paniek zo een ravijn inliepen. De achterste bizons zorgden ervoor dat de voorste het ravijn in werden geduwd. In het ravijn stonden Indianen met bogen en speren en deze maakte de klus verder af.
Al had de methode wel resultaat, deze manier van jagen was erg risicovol en vele Indianen werden dan ook doorboord door de horens van een op hol geslagen bizon, die natuurlijk veel sneller was dan een Apache te voet.

Maar op het moment dat de paarden in het bezit van de Apache kwamen veranderde er veel, de Indianen konden te paard de bizons goed bijhouden en zaten relatief veilig op het paard. Vanaf het paard vuurde zij pijlen af en doorboorde zij de bizons met speren. Ook waren zij in staat langere afstanden af te leggen en de bizons te volgen. Zo werd het de Indianen al snel duidelijk dat het bejagen van de bizons makkelijker was dan het verbouwen van het land en het bejagen van gewoon wild. Het waren met name de Plains- Apache die dan ook van jager-verzamelaar over schakelden, naar fulltime bizon jager.

Ze hadden slechts enkele vormen van kunst, maar de vrouwen waren bekend om hun kunst van het manden maken.
Hun hutten waren schuilplaatsen van struiken, die makkelijk opgezet konden worden door de vrouwen en waren zeer gericht op het klimaat en hun manier van leven.
De Apache zijn goede sprekers, zijn niet makkelijk te misleiden en betrouwbaar in het beschermen van zaken die hen in toevertrouwd worden.
boven begin

Geschiedenis

Hoewel alle Apache dus bekend stonden als vijandelijk, zijn het toch de fouten die door de overheid gemaakt werden, die de laatste conflicten met de Apache hebben veroorzaakt. De belangrijkste conflicten aan het eind van de 19de eeuw vonden plaats met de Chiricahua onder de leiding van Cochise en later Victorio, die, samen met 500 Mimbrenos, Mogollones en Mescalero, toe werden gewezen aan het reservaat van Ojo Caliente in west New Mexico in 1870.
Cochise, die diverse malen had aangegeven niet in een reservaat te willen leven, ontvluchtte het reservaat in 1870 met zijn band, maar keerde in 1871 terug. Op dat moment leefden er tussen de 1200 en 1900 Apache in het reservaat. Klachten van naburige nederzettingen droegen bij aan hun verhuizing naar Tularosa, 60 mijlen ten noordwesten, maar 1000 van hen vluchtten naar het Mescalero reservaat aan de rivier de Pecos.
Cochise ging ondertussen op een nieuwe plundertocht.
Pogingen van het leger, in 1873, om een aantal gestolen kudden vee terug te halen, leidden tot de vlucht van nog eens 700 indianen uit het reservaat. Zij werden echter al snel achterhaald en gevangengenomen. Op verzoek van de indianen werden zij terug geplaatst in Ojo Caliente in 1874. Kort daarna stierf Cochise en de indianen begonnen interesse te tonen in de landbouw.
Tegen het jaar 1875 leefden er 1700 Apache in Ojo Caliente en zij leefden er rustig. In het jaar daarna werd het Chiricahua reservaat gesticht in Arizona en 325 indianen werden toegewezen aan het San Carlos agentschap. Anderen vertrokken naar hun verwanten in Ojo Caliente, terwijl nog een andere groep liever in de bergen bleef in hun oude reservaat of de grens over naar Mexico vluchtten. Geronimo en een aantal andere Chiefs, met de overgebleven bandleden en natuurlijk de naar Mexico gevluchte indianen, begonnen met het plunderen van zuid Arizona en noord Chihuahua, maar in mei werden 433 van hen gevangen genomen en terug gebracht naar San Carlos. Op dat moment wilde de overheid hun pijlen op de Apache van Ojo Caliente richten, die veel vooruitgang boekte met het blanke burgerschap. Echter troffen de ambtenaren er maar 450 van de 2000 indianen aan. In september werden opnieuw 300 Chihuahua, voornamelijk afkomstig uit Ojo Caliente gevangen genomen en terug gebracht naar Ojo Caliente, maar het grootste deel van hen vluchtten al snel weer.

 

Victorio

Victorio

 

In februari van 1878 gaf Victorio zich over, in de hoop dat hij en zijn band in hun voormalige reservaat mochten blijven, maar ook zij werden opnieuw gedwongen om naar San Carlos te gaan. In juni verschenen de vluchtelingen opnieuw bij het agentschap van de Mescalero en er werden overeenkomsten gesloten zodat ze daar konden blijven, maar toen de overheid aanklachten vond tegen Victorio en anderen werden zij aangeklaagd voor moord en plundering. Victorio en enkele anderen sloegen wederom op de vlucht. De roep voor het ingrijpen van een aanzienlijk leger groeide, maar de Chiricahua die bij de conflicten betrokken waren boekten grote successen, waaronder een plundering waarbij 70 kolonisten werden vermoord. Voor april van het jaar 1880 werd Victorio vergezeld door circa 350 Mescalero en Chiricahua vluchtelingen uit Mexico en de plunderingen op de inwoners van New Mexico, Arizona en Chihuahua namen toe. Op 13 april arriveerden er 1000 manschappen, die aangevuld werden met andere troepen. Diverse malen stonden Victorio en zijn krijgers tegenover een veel grotere troepenmacht, maar met zijn 300 krijgers bracht Victorio het leger grotere schade toe dan hij zelf leed.
Tijdens deze plunderingen en conflicten kwamen er in New Mexico zeker 200 burgers om en in Mexico zelf een vergelijkbaar aantal. Op een bepaald moment was de groep van Victorio zelfs omsingeld door circa 2000 man cavalerie en een paar honderd indiaanse scouts, maar hij slaagde erin te ontsnappen en vluchtte de grens over naar Mexico waar hij verder ging met zijn plunderingen. Echter hij zou de strijd niet winnen. Hij werd achterna gezeten door zowel het leger van de VS als het leger van Mexico en toen beide legers de handen ineen sloegen, leed Victorio zware verliezen en viel zijn band uiteen. In oktober 1880 liep het Mexicaanse leger de groep van Victorio tegen het lijf, bestaande uit 100 krijgers, met 400 vrouwen en kinderen, bij Tres Castillos. In de avond werden de indianen omsingeld en aangevallen. De strijd duurde tot in de ochtend, maar toen raakte de munitie van de indianen op, maar zelfs toen weigerden zij zich over te geven. Uiteindelijk stierf Victorio die inmiddels zwaar gewond was geraakt. Deze ramp, leidde er echter niet toe dat de vijandelijkheden afnamen. Victorio werd opgevolgd door Nana, die de verdeelde groep weer verzamelde. Hij kreeg ook versterking van een aantal Mescalero en San Carlos Chiricahua en tussen juli 1881 en april 1882 hervatte hij de plundertochten over de grens, tot hij teruggedrongen werd naar Chihuahua. Terwijl deze vijandelijkheden in Chihuahua en New Mexico plaats vonden, terroriseerden de San Carlos Chiricahua de nederzettingen in Arizona. In juli 1880 werden Geronimo en Juh, samen met 108 volgelingen gevangen genomen en teruggebracht naar San Carlos.

 

geronimo

Geronimo

 

 

In 1881 ontstonden er problemen bij de White Mountain Coyoteros aan Cibicu Creek, dankzij een medicijnman Nakaidoklini genaamd. Deze beweerde dat hij de kracht had om de doden te doen herrijzen. Zijn volgelingen wilden natuurlijk getuigen zijn van zijn kunsten en toen zij in afwachting waren van de herrijzenis , bleek al snel dat dit niet ging gebeuren. De medicijnman verklaarde dat het de schuld was van de aanwezigheid van de blanken. De situatie liep hierdoor uit de hand en er werd een bevel tot arrestatie uitgevaardigd voor de medicijnman. Deze gaf zich over, maar toen de soldaten hun kamp opsloegen werden zij aangevallen door de indianen. Na een gevecht, kwam de medicijnman om het leven en werden zijn volgelingen teruggeslagen. Gedurende de rest van de dag duurde de schermutselingen voort en ook de volgende dag. Maar het leger kreeg versterkingen en al snel gaven de indianen zich in kleine groepjes over. Twee Chiefs, Bonito en George genaamd, hadden niet deelgenomen aan de White Mountain rellen en gaven zich over. Ze werden meteen weer voorwaardelijk op vrije voeten gesteld.

Op 30 september werd kolonel Riddle op pad gestuurd om beide Chiefs en hun bands naar Kamp Thomas te brengen, maar ze werden gealarmeerd en vluchtten naar de Chiricahua. In dat zelfde jaar hield Nana een loedige plundering over de grens en vluchtten Juh en Nahche, met een groep Chiricahua uit hun reservaat. Zij werden achterna gezeten door het leger en waren gedwongen naar Mexico te vluchten, waar zij in april 1882 vergezeld werden door Geronimo en de rest van de vijandelijke Chiricahua van San Carlos, met Loco en zijn Ojo Caliente band. De vijandelijkheden van Geronimo en andere leiders waren waarschijnlijk ernstiger dan die plaats hadden gehad in de VS. In maart 1883, viel Chato met 26 volgelingen een nederzetting in Mexico aan en ze vermoorden 12 blanken.

Ondertussen gebruikten de kolonisten aan de bovenstroom van de rivier de Gila, zoveel water dat er niet genoeg overbleef voor de akkers van de indianen.
Toen werd er steenkool ontdekt in het reservaat en een groot aantal mijnbouwers trok het gebied binnen . Nadat generaal Crook opnieuw benoemd werd tot het commando over het reservaat in 1882, haalde jij ongeveer 1500 van de vijandelijke Apache over om terug te keren naar het reservaat. De rest, ongeveer 3/4 van de stam, weigerden om in het reservaat te gaan leven en gingen weer op oorlogspad. Zij werden echter al snel achternagezeten door Crook en gaven zich over met de belofte om vreedzaam te gaan leven. Echter j zouden zij al snel die belofte breken.
In mei van het jaar 1883, trok Crook, met 50 troepen en 163 Apache scouts, de grens bij de hoofdwateren van de Rio Yaqui over. Op 13 mei ontdekte hij het kamp van Chato en Bonito en hij viel het kamp aan waarbij enkele indianen omkwamen. Door twee gevangengenomen indianen als tolk in te zetten, ontstonden er onderhandelingen en tot 29 mei hadden 354 Apache zich overgegeven.

Op 7 juli hervatte het departement van oorlog, de politie controle in het reservaat van San Carlos en op 1 september werden de indianen onder het commando van Crook geplaatst, die hen begon te trainen in het leven op blanke wijze. Hij boekte hier succes mee en in 1884 oogsten de Apache 4.000 ton graan, groenten en fruit. In februari 1885 werd de macht van Crook ingeperkt, een maatregel die zou leidden tot een conflict tussen de militaire en burgerlijke overheid. Voordat deze situatie kom worden opgelost, vluchtte de helft van de Chiricahua uit het reservaat en trokken naar hun favoriete gebieden.
Opnieuw werden er troepen en Apache verkenners op pad gestuurd en er vonden verschillende schermutselingen plaats. Ook hervatten de Apache hun plundertochten waarbij 73 voornamelijk blanke en vreedzame Apache omkwamen in New Mexico en Arizona. In januari van het jaar 1886, werd het kampement van kapitein Crawford aangevallen door Mexicaanse troepen als gevolg van een misverstand. Crawford kwam bij de aanval om het leven.
In maart van het jaar erna, werden de Apache moe van de strijd en vroegen zij om een bijeenkomst. Crook stemde hiermee in, maar voordat alle Apache zich overgaven, veranderde Geronimo van mening en hij en zijn band sloegen opnieuw op de vlucht. Zijn vlucht leidde tot een verandering van aanpak en generaal Crook werd op eigen verzoek vervagen door generaal Miles. Uiteindelijk gaven Geronimo en zijn band zich over op 4 september 1886 en samen met een aantal vreedzame Apache werd hij naar Florida getransporteerd als gevangene. Later werden zij naar Mt. Vernon in Alabama gebracht om vervolgens naar Fort Sill in Oklahoma te worden gebracht. Daar werden de Apache geciviliseerd. Sommige van de vijandelijke Apache werden nooit gevangen genomen en bleven in de bergen. Zelfs nog in November 1900 manifesteerde zich hun vijandelijkheid, door een aanval op mormonen die in Chihuahua leefden.…..
boven begin

apche

Apache kinderen

 

 

Reservaat

 

Links